هفدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۴۰۳ برگزار شد. مسعود کوثری دبیر علمی این دوره بود.
در این دوره ۲۵۶۵ اثر از سوی نویسندگان و ناشران به دبیرخانه رسید که شامل ۱۲۶۵ اثر در بخش داستان بلند و رمان، ۳۹۶ اثر در مجموعه داستان کوتاه، ۷۴۹ اثر در مستندنگاری و ۱۱۶ اثر در نقد ادبی بود. پس از چند مرحله داوری، ۲۲ اثر به عنوان نامزدهای نهایی چهار بخش معرفی شدند.
در بخش داستان بلند و رمان، «سنگ اقبال» نوشته مجید قیصری برگزیده شد و «دختران قبیله جنگ» نوشته جواد افهمی و «دم اسبی» نوشته رامبد خانلری شایسته تقدیر شناخته شدند.
در مجموعه داستان کوتاه، «آن پری‌زاد سبزپوش» نوشته صمد طاهری برگزیده و «پرنده‌باز تهران» نوشته ندا رسولی شایسته تقدیر شد. در دو بخش مستندنگاری و نقد ادبی، اثری به عنوان برگزیده معرفی نشد و «خاک کارخانه» نوشته شیوا خادمی و «دیرش روایی» نوشته بهمن نامورمطلق به عنوان شایسته تقدیر معرفی شدند.
در کنار چهار بخش اصلی، بخش جنبی ویراستاری نیز برگزار شد و زهرا خیریه برای ویرایش کتاب «کیمیای کرامت» برگزیده شد. همچنین به پیشنهاد هیئت علمی، از گلعلی بابایی به پاس فعالیت‌های مستندنگارانه او در حوزه دفاع مقدس تجلیل ویژه به عمل آمد.
آیین پایانی هفدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد چهارشنبه ۳ بهمن ۱۴۰۳ در تالار قلم سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.
برگزاری
فراخوان هفدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در شهریور ۱۴۰۳ منتشر شد و دبیرخانه از نویسندگان، پژوهشگران، پدیدآورندگان و ناشران خواست آثار خود را در چهار گروه اصلی جایزه ارسال کنند. بر اساس فراخوان، آثار باید برای نخستین‌بار در سال ۱۴۰۲ و با مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در داخل کشور منتشر شده باشند. مهلت ارسال آثار تا ۱۵ مهر ۱۴۰۳ تعیین شده بود.
فرایند این دوره با تأخیر نسبت به زمان معمول برگزاری جایزه انجام شد. ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، در نشست خبری دوره هفدهم علت تأخیر را تغییرات سازمانی عنوان کرد و ابراز امیدواری کرد که این فاصله در دوره‌های بعد تکرار نشود.
در مجموع ۲۵۶۵ اثر به دبیرخانه رسید: ۱۲۶۵ اثر در بخش داستان بلند و رمان، ۳۹۶ اثر در مجموعه داستان کوتاه، ۷۴۹ اثر در مستندنگاری و ۱۱۶ اثر در نقد ادبی. آثار در چند مرحله توسط داوران، نمایندگان شورای علمی و دبیر جایزه بررسی شدند و در نهایت ۲۲ اثر به مرحله نامزدی نهایی رسیدند.
نشست اعلام نامزدهای نهایی ۳۰ دی ۱۴۰۳ برگزار شد و فهرست نامزدها در چهار بخش اصلی انتشار یافت. در بخش داستان بلند و رمان پنج اثر، در داستان کوتاه پنج اثر، در نقد ادبی پنج اثر و در مستندنگاری هفت اثر به مرحله نهایی راه یافتند.
نامزدها و آثار برگزیده
داستان بلند و رمان
در بخش داستان بلند و رمان، پنج اثر «تار تاریکی» نوشته بهاره ارشد ریاحی، منتشرشده توسط انتشارات لف؛ «دختران قبیله جنگ» نوشته جواد افهمی، انتشارات خط مقدم؛ «دم اسبی» نوشته رامبد خانلری، نشر بان؛ «سنگ اقبال» نوشته مجید قیصری، نشر چشمه؛ و «گم‌شهر» نوشته حسین پورستار، کتابسرای تندیس به مرحله نهایی راه یافتند. در نتیجه نهایی، «سنگ اقبال» به‌عنوان اثر برگزیده انتخاب شد و «دختران قبیله جنگ» و «دم اسبی» شایسته تقدیر شناخته شدند. جایزه نقدی اثر برگزیده این بخش ۵۰۰ میلیون تومان بود.
مجموعه داستان کوتاه
در بخش مجموعه داستان کوتاه، پنج اثر «آن پری‌زاد سبزپوش» نوشته صمد طاهری، منتشرشده توسط نشر نیماژ؛ «پرنده‌باز تهران» نوشته ندا رسولی، انتشارات هیلا؛ «خون طاووس و داستان‌های دیگر» نوشته عماد عبادی، انتشارات نظام‌الملک؛ «ریواس‌های بلند رودخانه تیزو» نوشته فرهت فرخی، نشر ثالث؛ و «عقده اودیپ پسر هاشم‌آقا» نوشته علی مؤذنی، انتشارات نیستان هنر به مرحله نهایی راه یافتند. در پایان، «آن پری‌زاد سبزپوش» نوشته صمد طاهری به‌عنوان اثر برگزیده معرفی شد و «پرنده‌باز تهران» نوشته ندا رسولی شایسته تقدیر شناخته شد.
مستندنگاری
در بخش مستندنگاری، هفت اثر «آن شب در دوحه؛ سفرنامه تحلیلی از حضور تیم ملی در جام جهانی قطر» نوشته محمدحسن یادگاری، سوره مهر؛ «ابهام طبس؛ رمزگشایی از جعبه سیاه تهاجم نظامی آمریکا» نوشته شاداب عسگری، انتشارات ایران؛ «از سرگذشت؛ یادداشت‌های دوره دکتری» نوشته علیرضا رعیت حسن‌آبادی، نشر خاموش؛ «خاک کارخانه؛ پارچه‌های ناتمام چیت‌سازی بهشهر و سرگذشت آخرین کارگران» نوشته شیوا خادمی، نشر اطراف؛ «غلامرضا غلامرضا را کشت؛ روایتی از بودن و نبودن غلامرضا تختی» نوشته مهدی میرمحمدی، نشر چشمه؛ «ماه تمام؛ سرگذشت‌نامه معلم بسیجی شهید محمدابراهیم همت» نوشته گلعلی بابایی، انتشارات ۲۷ بعثت؛ و «میاندار؛ خاطرات شفاهی حسن عبدالله‌زاده» نوشته مسعود امیرخانی، انتشارات خط مقدم به مرحله نهایی راه یافتند.
در نتیجه داوری، «خاک کارخانه؛ پارچه‌های ناتمام چیت‌سازی بهشهر و سرگذشت آخرین کارگران» شایسته تقدیر شناخته شد و اثری به‌عنوان برگزیده این بخش معرفی نشد. مبلغ جایزه اثر شایسته تقدیر ۱۵۰ میلیون تومان اعلام شد.
نقد ادبی
در بخش نقد ادبی، پنج اثر «از نابهنگامی حیات تا سترون‌سازی خیال؛ مطالعه‌ای جامعه‌شناختی در ادبیات داستانی ایران» نوشته محمدحسین دلال رحمانی، انتشارات ققنوس؛ «دیرش روایی» نوشته بهمن نامورمطلق، نشر سخن؛ «فلسفه ایده اولیه داستان؛ چیستی، کجایی، مؤلفه‌ها» نوشته احمد شاکری، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی؛ «کیمیای کرامت؛ کرامت اولیا از تحلیل واقع‌نمایی تا واقع‌گرایی ادبی هنری» نوشته محمد رودگر، شهرستان ادب؛ و «واکاوی پدیده روسپیگری در رمان‌های فارسی دوره پهلوی» نوشته کامران پارسی‌نژاد، نشر صاد به مرحله نهایی راه یافتند. در پایان، «دیرش روایی» نوشته بهمن نامورمطلق شایسته تقدیر شناخته شد و هیئت داوران اثری را به‌عنوان برگزیده این بخش معرفی نکرد.
ویراستاری
ویراستاری در هفدهمین دوره نیز در قالب بخشی جنبی مورد توجه قرار گرفت. زهرا خیریه، ویراستار کتاب «کیمیای کرامت» نوشته محمد رودگر از انتشارات شهرستان ادب، به عنوان برگزیده این بخش معرفی شد.
قرار گرفتن ویراستاری در کنار بخش‌های اصلی جایزه، ادامه رویکردی بود که در دوره‌های پیشین نیز تجربه شده بود و نقش ویراستار را در فرایند آماده‌سازی آثار ادبی و پژوهشی مورد توجه قرار می‌داد.
تجلیل از گلعلی بابایی
در آیین پایانی هفدهمین دوره، از گلعلی بابایی، نویسنده و مستندنگار، به پاس فعالیت‌های او در حوزه خاطره‌نویسی و مستندنگاری دفاع مقدس تجلیل شد. بابایی علاوه بر حضور در میان نامزدهای نهایی همین دوره با کتاب «ماه تمام؛ سرگذشت‌نامه معلم بسیجی شهید محمدابراهیم همت»، سال‌ها در زمینه ثبت خاطرات و روایت‌های مربوط به دفاع مقدس فعالیت داشته است.
اختتامیه
آیین پایانی هفدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد چهارشنبه ۳ بهمن ۱۴۰۳ در تالار قلم سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد. سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محسن جوادی، سرپرست معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران و مسعود کوثری، دبیر علمی جایزه، از حاضران این مراسم بودند.
