ابن زهره حلبی

سید ابوالمکارم حمزه بن علی بن زهره الحسینی الحلبی

فقیه، اصولی، متکلم و نحوی برجسته شیعه
نام کامل	سید ابوالمکارم حمزه بن علی بن زهره الحسینی الحلبی
لقب	ابوالمکارم، ستاره حلب
نسب	منتهی به امام جعفر صادق (ع)
تاریخ تولد	رمضان ۵۱۱ق
زادگاه	حلب
تاریخ وفات	رجب ۵۸۵ق
شهر وفات	حلب
محل دفن	کوه جوشن، حلب
محل سکونت	حلب
خویشاوندان سرشناس	آل زهره
استادان	علی بن زهره السید ابوالمحاسن زهرة الحلبی ابو منصور محمد بن الحسن بن منصور نقاش موصلی
شاگردان	عبدالله بن علی بن زهره سید محی الدین محمد بن عبدالله شادان بن جبرئیل قمی
محل تحصیل	حلب و مراکز علمی خاندان ابن زهره
اجازه روایت از	پدر و جد و سایر علما
تالیفات	غنیة النزوع قبس الانوار فی نصرة العترة الأخیار الاعتراض على الکلام الوارد من حمص

سید ابوالمکارم حمزة بن علی بن زهرة الحسینی الحلبی (زادۀ ۵۱۱ق - متوفاى ۵۸۵ق) مشهور به ابن زهره حلبی، فقیه، اصولی، متکلم و نحوی برجسته شیعه و از اعضای خاندان علمی و مذهبی ابن زهره در حلب بود. او از نوادگان امام جعفر صادق(ع) و از برجسته‌ترین عالمان شیعه زمان خود به‌شمار می‌رفت و نقش مهمی در تثبیت حقوق مذهبی شیعیان حلب داشت.

ابوالمکارم شاگردان بسیاری تربیت کرد و آثار علمی ارزشمندی همچون «غنیة النزوع» و «قبس الانوار فی نصرة العترة الأخیار» از خود به یادگار گذاشت. او با تدبیر، شجاعت علمی و جایگاه مرجعیت خود، به عنوان نقیب سادات و مرجع دینی در منطقه شامات شناخته می‌شد و قبر او در کوه جوشن حلب زیارتگاه علاقه‌مندان به اهل بیت(ع) است.

زندگی و نسب خانوادگی

ابوالمکارم ابن زهره در رمضان سال ۵۱۱ق به دنیا آمد.^[۱] خاندان ابن زهره از نوادگان اسحاق بن امام صادق(ع) بودند و از دهکده «حرّان» به حلب مهاجرت کردند. ابوالمحاسن زهرة بن علی، جد ابوالمکارم، از عالمان بزرگ حلب و از شاگردان ابن قولویه بود.^[۲]

نسب ابوالمکارم ابن زهره با ۹ واسطه به امام جعفر صادق(ع) می‌رسد و از سادات بزرگوار و اصیل خاندان حسینی حلب به‌شمار می‌رود.^[۳]

تحصیلات و استادان

ابن زهره در خانواده‌ای دانشمند رشد یافت و نزد بزرگان خاندان و عالمان برجسته شیعه آموزش دید. استادان او عبارت بودند از:

• علی بن زهرة الحسینی الحلبی، پدرش
• ابوالمحاسن زهرة الحلبی، جدش
• ابومنصور محمد بن الحسن بن منصور نقاش موصلی، شاگرد شیخ طوسی^[۴]

• ابوعبدالله حسین بن طاهر بن حسین

نقش در شیعیان حلب

ابوالمکارم ابن زهره در حلب نقش مهمی در تثبیت حقوق شیعیان داشت. در زمان حکومت ابن الملک نورالدین، شیعیان حلب پنج شرط برای دفاع از حقوق مذهبی خود مطرح کردند که از جمله آن‌ها: اذان همراه با «حی على خیر العمل»، رعایت اسامی دوازده امام در نماز میت، اختصاص قسمت شرقی مسجد جامع حلب به شیعیان و جاری کردن صیغه نکاح شیعیان توسط ابوالمکارم ابن زهره بود.^[۵].

ویژگی‌ها و شهرت علمی

ابن زهره به دلیل دانش گسترده، تدبیر و شجاعت علمی، مورد اعتماد و احترام علما و شاگردان قرار داشت. بزرگانی مانند ابن شهرآشوب، علامه حلی، زبیدی و شیخ حر عاملی او را فقیه، اصولی دقیق و عالم برجسته معرفی کرده‌اند.^[۶]

شاگردان

شاگردان ابوالمکارم ابن زهره شامل شخصیت‌های برجسته علمی و فقهی بودند، از جمله:

• عبدالله بن علی بن زهره، برادرش
• سید محی الدین محمد بن عبدالله، برادرزاده‌اش
• شادان بن جبرئیل قمی
• شیخ محمد بن جعفر مشهدی، مؤلف کتاب «المزار»
• شیخ معین الدین سالم بن بدران مصری مازنی
• محمد بن ادریس الحلی، مؤلف «السرائر»
• عزالدین ابوالحرث محمد بن حسن بغدادی

آثار

ابن زهره آثار ارزشمند و متعددی از خود برجای گذاشته است که هنوز مورد مراجعه فقیهان است. از جمله مهم‌ترین آثار او:

• غنیة النزوع: کتابی جامع درباره اصول دین، اصول فقه و فروع شرعیه که شامل استدلال‌های قرآن و حدیث و فقه استدلالی مختصر است.^[۷]
• قبس الانوار فی نصرة العترة الأخیار
• الاعتراض على الکلام الوارد من حمص
• الجواب عمّا ذکره مطران
• الجواب عن الکلام الوارد من ناحیه الجبل
• جواب المسائل الواردة من بغداد
• مسائل فی الرد على المنجمین
• بررسى مسأله رؤیت ظاهری حق تعالى
• النکت در علم نحو
• بررسی جواز نکاح متعه
• نقض اشکالات فلاسفه^[۸]

وفات

حلبی در ماه رجب سال ۵۸۵ق دارفانی را وداع گفت مزار او در کوه جوشن حلب قرار دارد و زیارتگاه عاشقان و علاقه‌مندان به اهل بیت(ع) است.^[۹]

پانویس