خاکستر سبز، ششمین فیلم بلند سینمایی ابراهیم حاتمی‌کیا در مقام کارگردان و نویسنده، محصول سال ۱۳۷۲ است. آتیلا پسیانی از جمله بازیگران این فیلم است^[۱] که نخستین نقش اول را در این فیلم به عهده گرفت.^[۲] این فیلم در ۳ مهر ۱۳۷۳ در سینماهای ایران به نمایش درآمد.^[۳] خاکستر سبز، تنها فيلم ايرانی و از معدود آثاری است كه به جنگ بوسنی و هرزگوين پرداخته است.^[۴]

خسرو دهقان از منتقدان و فیلمنامه‌نویسان سینمای ایران، به‌عنوان مشاور فیلم‌نامه و بهرام عظیم‌پور نیز دستیار کارگردان این فیلم بوده‌اند.^[۵] این فیلم، برنده دیپلم افتخار بهترین موسیقی متن از دوازدهمین دوره جشنواره فیلم فجر بوده است.^[۶]

در این فیلم ۱۹ بازیگر جلوی دوربین رفته‌اند که از این حیث می‌توان این اثر را فیلم پربازیگر به حساب آورد.^[۷] این فیلم، به‌عنوان دومین فیلم سال در دوره نهم منتخب نویسندگان و منتقدان سینمای ایران در سال ۱۳۷۳ انتخاب شد.^[۸] همچنین این فیلم در نظرسنجی جشنواره‌ای ماهنامه سینمایی فیلم، مقام سوم بهترین فیلم سال را کسب کرد و خود حاتمی‌کیا هم بعد از کیارستمی عنوان بهترین کارگردان را گرفت.^[۹]

داستان فیلم

فیلم شرح سفر یک فیلمساز بسیجی است برای ساختن فیلمی درباره‌ی بوسنی. فیلم در سیر این سفر به خاطرات یک عکاس ایرانی که در جبهه‌های جنگ بوسنی و هرزگوین حضور داشته است، می‌پردازد.^[۱۰]

کارگردان و نویسنده

ابراهیم حاتمی‌کیا (زاده ۱ مهر ۱۳۴۰ در تهران) نویسنده و کارگردان سینما و تلویزیون ایران است. او دانش‌آموختهٔ رشته سینما (گرایش فیلمنامه‌نویسی) از دانشکده سینما و تئاتر دانشگاه هنر تهران است. نام وی تداعی‌کننده سینمای جنگ و ژانر‍ دفاع مقدس است.

جوایز و جشنواره‌ها

• برنده دیپلم افتخار بهترین موسیقی متن (پاول هرتل) در دوازدهمین دوره جشنواره فیلم فجر - ۱۳۷۲
• برنده سیمرغ بلورین بهترین عکس (حافظ احمدی) در سیزدهمین دوره جشنواره فیلم فجر - ۱۳۷۳^[۱۱]

این فیلم همچنین در شاخه بهترین کارگردانی فیلم، بهترین بازیگر نقش اول زن، بهترین صدابرداری، بهترین طراحی صحنه و لباس و بهترین بازیگر نقش مکمل مرد در دوازدهمین جشنواره فیلم فجر در سال ۱۳۷۲ نامزد شده بود.^[۱۲]

نظر منتقدان

نشریه فیلم امروز، ایفای نقش هم‌زمان هادی و عزیز توسط آتیلا پسیانی و عدم تفاوت گریم این دو نقش را مورد نقد قرار داده و ذکر کرده است که اصلاً دلیل این تعمد کارگردان مشخص نیست و حتی این قضیه تا اواسط فیلم موجب سردرگمی مخاطب شده است. گرچه پسیانی توانسته است از پس نقش به خوبی بربیاید و باورپذیر جلوه کند.^[۱۳]

از نظر محمد سلیمانی در نشریه نقد سینما، ابراهیم حاتمی‌کیا در خاکستر سبز، «خرق عادت» را در دستور کار خود قرار داد؛ اما حاصل کار، یک فیلم غیر عادی نیست و اتفاقا در شرایطی بهتر، می‌تواند تماشاگران بسیاری هم داشته باشد. وی معتقد است که مرور زمان، خاکستر سبز را در جایگاهی که شایسته آن است قرار خواهد داد.^[۱۴]

مهرزاد دانش از منتقدان سینمای ایران، گرچه درآمیختن مبحث عشق و جنگ و جنبه‌های ملودرامی و مایه‌های روایی غیرمتعارف فیلم را ستود و ذکر کرد که این اثر به مراتب باید بهتر از فیلم «از کرخه تا راین» باشد، اما موجب شد که تماشاگر عادی نتواند آن جور که باید و شاید ادراک عمیقی از فیلم به دست آورد.^[۱۵] محمد شکیبی از منتقدان سینمای ایران و از نویسندگان مجله فیلم، در یادداشت‌های جشنواره‌ای‌اش، قدم فیلم «خاکستر سبز» را مبارک دانسته و بیان کرد که این فیلم در نوع خود دریچه‌های تازه‌ای را روی سینمای ایران باز کرد. دریچه‌هایی که آدم‌ها و روابطی غیر از آنچه را تاکنون دیده‌ایم به تماشا می‌گذارد و نوعی عادت‌ستیزی را در ما و در سیاستگذاران سینمایی ایجاد می‌کند.^[۱۶] نویسنده‌ای دیگر، اين فيلم را شخصی‌ترين فيلم حاتمی‌كيا دانسته که نشان داد كه وی در بستر فضای جنگی به دنبال مفاهيم و ايده‌ای انسانی می‌گردد و فرقی نمی‌كند اين جبهه در خاک ايران باشد يا فراتر از مرزهای آن. در این فیلم، اثری از كشت و كشتار نبود و جنگ، تنها دستمايه‌ا‌‌ی است برای بيان حرف‌های ديگر.^[۱۷]

پانویس