خسرو سینایی

خسرو سینایی
	خسرو سینایی
اطلاعات شخصی
تاریخ تولد	۲۹ دی ۱۳۱۹
ملیت	ایرانی
محل تولد	ساری
محل درگذشت	تهران
تاریخ درگذشت	۱۱ مرداد ۱۳۹۹
آرامگاه	بهشت زهرا (س)-قطعه هنرمندان
تحصیلات	فارغ‌التحصیل در کارگردانی و فیلم‌نامه‌نویسی
دانشگاه	دانشگاه موسیقی و هنرهای نمایشی وین
اطلاعات هنری
آثار برجسته	عروس آتش; مرثیه گم‌شده
جوایز	نشان ویژه کشور لهستان از سوی رئیس‌جمهور این کشور برای مستند «مرثیه گم‌شده; سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه از هجدهمین دوره جشنواره فیلم فجر، برای فیلم «عروس آتش»

این نوشتار توسط گروه پژوهشگران یاقوت راستی آزمایی و تایید شده است.

خسرو سینایی (زاده ۲۹ دی ۱۳۱۹ ساری - درگذشت ۱۱ مرداد ۱۳۹۹ تهران) کارگردان، فیلمنامه‌نویس، نوازنده، آهنگساز، تدوین‌گر، و از چهره‌های سرشناس سینمای ایران در دهه‌های اخیر است.

او دانش‌آموخته دو رشته موسیقی و کارگردانی و فیلمنامه‌نویسی از دانشگاه موسیقی و هنرهای نمایشی وین بود و با درجه ممتاز در هر دو رشته از این دانشگاه فارغ‌التحصیل شد. پس از آن به‌طور تخصصی موسیقی را در پیش گرفت و به مدت ۱۰ سال نزد ویکتور وینکل باور سرپرست بخش آکاردئون کنسرواتوار وین به عنوان نوازنده و تکنواز فعالیت کرد.

پس از بازگشت به ایران تدریس سینما و موسیقی و مستند را در همکاری با وزارت فرهنگ و هنر ادامه داد و همزمان چند فیلم کوتاه کارگردانی کرد که به‌طور خاص فیلم کوتاه «آن سوی هیاهو» توانست در رویدادهای سینمایی موفق ظاهر شده و جوایزی را کسب کند. پس از و در سال ۱۳۵۸ نخستین فیلمش با عنوان زنده باد… را ساخت و با هیولای درون جایگاه خود را به عنوان یکی از چهره‌های بادانش سینمای ایران تثبیت کرد.

عمده شهرت سینایی اما به کارگردانی عروس آتش بازمی‌گردد. فیلمی که روایتی از فرهنگ‌های عشیره جنوب ایران در دل یک داستان عاشقانه بود و با تحسین اهالی سینما روبرو شد. عروس آتش به مرور به عنوان یکی از مهم‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران در نظرسنجی‌های مختلف موردتوجه قرار گرفت تا نام سینایی در ذهن مخاطبان و اهالی سینما با نام این فیلم همراه باشد.

سینمای خسرو سینایی آمیزه‌ای از واقع‌گرایی مستند و شاعرانه‌گی شخصی است؛ روایت‌ها معمولاً با فرم مشاهده‌محور و اپیزودیک پیش می‌روند و بر انباشت جزئیات، گفتارهای تأملی و تجربه‌سازی تکیه دارند، نه بر اوج‌سازی دراماتیک. این رویکرد به آثار او عمق انسانی و تاریخی می‌دهد، به‌ویژه در پرداخت به مهاجرت و حافظه جمعی. در عین حال، همین انتخاب فرمی گاه به کندی ریتم، گسست روایی و نخبه‌گرایی ناخواسته منجر می‌شود. جمع‌بندی اینکه سینایی فیلمسازی با صدای مشخص و انسانی است که قوت‌ها و ضعف‌هایش هر دو از سبک شخصی و روایت غیرمتعارفش سرچشمه می‌گیرد.

در عین حال او از جمله چهره‌هایی بود که در مجموعه کم‌کار و گزیده کار شناخته می‌شد. بسیاری از اهالی سینما دلیل این کم‌کاری را وسواس بیش از حد او در کارگردانی و مطول شدن فرایند تولید فیلم می‌دانستند که باعث می‌شد عوامل فیلم به سختی با روند تولید آثار سینایی همراهی کنند.

آخرین فعالیت او در سال ۱۳۹۳ و مربوط به ساخت فیلم مستند «جزیره رنگین» است که خودش آن را تهیه کرده بود. فیلمنامه این فیلم با اقتباس آزاد از زندگی «احمد نادعلیان» نوشته شده بود.

سینایی اولین کارگردان ایرانی پس از انقلاب بود که جایزه بین‌المللی دریافت کرد. او برای فیلم مرثیه گمشده که مهاجرت هزاران لهستانی به ایران را به تصویر کشیده بود نشان «شوالیه» از نشان افتخار جمهوری لهستان را برای تأثیر فرهنگی‌اش دریافت کرد. او همچنین لوح زرین بهترین کارگردانی را در دومین دوره جشنواره فیلم فجر، برای فیلم «هیولای درون» در ۱۳۶۲ خورشیدی دریافت کرد. سینایی همچنین سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه را در ۱۳۷۸ خورشیدی و در هجدهمین جشنواره فیلم فجر برای کارگردانی فیلم معروف «عروس آتش» از آن خود کرد.

به مناسبت بزرگداشت فعالیت هنری‌اش، ویژه‌برنامه‌ای با عنوان «مثل یک قصه» در باغ موزه هنر ایرانی برگزار شد که در آن ۸ فیلم بلند و ۲۴ مستند از آثار او نمایش داده شد.

خسرو سینایی در مرداد ۱۳۹۹ در تهران بر اثر ابتلا به ویروس کرونا درگذشت.

تحصیلات و فعالیت تخصصی

وی فارغ‌التحصیل در کارگردانی و فیلم‌نامه‌نویسی از دانشگاه موسیقی و هنرهای نمایشی وین بود. آثار او معمولاً بر پایه مستندهای اجتماعی استوار هستند.^[۱]

خسرو سینایی در طول زندگی هنری خود بیش از ۱۲۰ فیلم کوتاه و بلند ساخت که افزون بر نویسندگی و کارگردانی، ساخت موسیقی و تدوین برخی از آثارش را نیز بر عهده داشته است. او بیشتر به‌خاطر ساخت فیلم‌های عروس آتش، گفتگو با سایه، جزیره رنگین، در کوچه‌های عشق، یار در خانه و مثل یک قصه شناخته می‌شود.^[۲]

سینایی در ۱۱ مرداد ۱۳۹۹ به‌دلیل کهولت سن و ابتلا به بیماری کرونا درگذشت.^[۳]

جایزه‌ها

جایزه «بهترین فیلم صنعتی» از جشنواره فیلم‌های صنعتی برای فیلم «آخرین حلقه زنجیر» (۱۳۸۴)
نشان «هنرمند با افتخار» از وزارت فرهنگ جمهوری لهستان برای فیلم مرثیه گمشده (۲۰۱۰)
نشان ویژه «صلیب شوالیه جمهوری لهستان» از سوی رئیس‌جمهور لهستان برای فیلم مرثیه گمشده (۲۰۰۸)
جایزه انجمن بین‌المللی منتقدان فیلم (فیبرشی) به فیلم عروس آتش در جشنواره بین‌المللی فیلم کارلوی واری جمهوری چک
سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه در هجدهمین دوره جشنواره فیلم فجر، برای فیلم «عروس آتش» (۱۳۷۸)
لوح زرین بهترین کارگردانی در دومین دوره جشنواره فیلم فجر، برای فیلم «هیولای درون» (۱۳۶۲)
برنده جایزه گلدان بلورین انجمن مبارزان ضد فاشیسم در جشنواره کارلوی جمهوری چک برای فیلم زنده باد (۱۹۸۰)
مجسمه شهر فرنگ آرشیو فیلم ایران برای فیلم «آن سوی هیاهو»، تهران (۱۳۴۷)
دیپلم افتخار هیئت داوران بین‌المللی در دومین جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان، برای فیلم «آن سوی هیاهو»، تهران (۱۳۴۷)
جایزهٔ فارغ‌التحصیلی آکادمی موسیقی و هنرهای نمایشی (وین - اتریش) به فیلم «ماهیگیری» (۱۳۴۶)^[۴]