میرزا احمد آشتیانی (۱۳۰۰–۱۳۹۵ق / ۱۲۷۰–۱۳۵۴ش) فقیه، عارف، حکیم و استاد علوم عقلی و نقلی ایرانی بود. او در حوزه‌های فقه، اصول، فلسفه، عرفان، اخلاق، طب سنتی و ریاضیات فعالیت داشت و شاگردان برجسته‌ای تربیت کرد.
میرزا احمد پس از تحصیل نزد اساتید برجسته تهران و قم، برای تکمیل علوم نقلی به نجف اشرف رفت و در محضر عالمان بزرگ آنجا، از جمله میرزا نائینی و سید ابوالحسن اصفهانی، بهره برد. او پس از بازگشت به تهران، به تدریس، تربیت شاگردان و تألیف بیش از شصت اثر علمی و عرفانی پرداخت.
میرزا احمد آشتیانی در سن ۹۵ سالگی در تهران درگذشت و در صحن حضرت عبدالعظیم حسنی شهر ری دفن شد.
زندگی و تحصیلات
میرزا احمد، چهارمین فرزند آیت الله میرزا محمدحسن آشتیانی از علمای برجسته تهران، در سال ۱۳۰۰ هـ. ق در تهران به دنیا آمد. وی از کودکی در محیطی معنوی و علمی پرورش یافت و شاهد رویدادهای مهمی چون قیام تنباکو بود که روحیه او را تحت تأثیر قرار داد.
میرزا احمد تحصیلات ابتدایی و علوم ادبی را نزد پدر آغاز کرد و پس از آن فقه، اصول، فلسفه، حکمت و عرفان را نزد اساتید برجسته‌ای چون میرزا هاشم اشکوری، میرزا حسن کرمانشاهی، میرزا شهاب‌الدین نیریزی شیرازی و آیات عظام نجف فراگرفت. او همچنین در علوم ریاضی و طب سنتی به تخصص رسید و در تدریس این علوم فعال بود.
اقامت در نجف
میرزا احمد در سال ۱۳۴۰ هـ. ق برای تکمیل علوم نقلی به نجف اشرف رفت و نزدیک به ده سال در جوار بارگاه حضرت علی (ع) به تحصیل و تدریس پرداخت. وی از محضر آیات عظام آقا ضیاءالدین عراقی، سید ابوالحسن اصفهانی و میرزا محمدحسین نائینی بهره برد و در علم اجتهاد از آنان اجازه گرفت.
فعالیت‌های علمی و فرهنگی
پس از بازگشت به تهران، میرزا احمد در مدرسه سپهسالار به تدریس علوم عقلی و نقلی پرداخت و جلسات عمومی برای آموزش اصول اعتقادات و اخلاق برگزار کرد. وی در حوزه‌های متعدد فقه، اصول، فلسفه، عرفان، طب و ریاضیات استاد بود و شاگردان برجسته‌ای مانند سید جلال الدین آشتیانی و آیت الله حسن‌زاده آملی را پرورش داد.
میرزا احمد آشتیانی به عنوان شخصی جامع‌العلوم، زاهد و عارف شناخته می‌شد. وی در اخلاق، زهد، عبادت و تهجّد زبانزد بود و در ارشاد عمومی و تربیت شاگردان و تألیف آثار علمی و معنوی کوشا بود.
آثار
میرزا احمد آشتیانی بیش از ۶۰ اثر در موضوعات مختلف تألیف کرد که شامل قرآن و حدیث، کلام و اعتقادات، فقه و اصول، فلسفه و عرفان، طب و ریاضیات و ادبیات بود. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- قرآن و حدیث: طرائف الحکم، بیان نافع، الاحادیث
- کلام و اعتقادات: حاشیه شرح تجرید، لوامع الحقایق، تذکرة الغافلین
- فقه و اصول: حاشیه مکاسب، رسائل، کفایه آخوند خراسانی، الصلوات
- فلسفه و عرفان: حاشیه شرح اشارات، حاشیه اسفار ملا صدرا، شرح فصوص الحکم، مصباح الانس
- طب و ریاضیات: حاشیه کلیات قانون، حاشیه خلاصة الحساب، تشریح الافلاک
- ادبیات و شعر: سروده‌های عرفانی و فلسفی با تخلص «واله»
وفات
میرزا احمد آشتیانی در سن ۹۵ سالگی، در روز سه‌شنبه ۱۴ جمادی الثانی ۱۳۹۵ق (۳ تیر ۱۳۵۴ش) در تهران درگذشت و در صحن حضرت عبدالعظیم حسنی شهر ری دفن شد.
