میرزا محمدعلی اردوبادی (۱۳۱۲–۱۳۸۰ هـ.ق) از بزرگ‌ترین فقها، اصولیان، مفسران و ادیبان شیعه در قرن اخیر بود. وی در حوزه‌های فقه، اصول، حدیث، رجال، تفسیر و کلام تخصص داشت و آثار متعددی در علوم اسلامی و ادب عربی و فارسی بر جای گذاشت.
زندگینامه
تولد و خانواده
میرزا محمدعلی اردوبادی در روز بیست و یکم رجب ۱۳۱۲ هـ.ق در خانواده‌ای مذهبی در آذربایجان به دنیا آمد. وی فرزند آیت‌الله میرزا ابوالقاسم اردوبادی و از نوادگان ملا محمدتقی بود. خانواده وی پیش از سکونت در نجف اشرف، مدتی در اردوباد و سپس در تبریز زندگی می‌کردند.
تحصیل و استادان
محمدعلی در سن چهار سالگی به همراه پدرش راهی نجف اشرف شد و در حوزه‌های نجف علوم مقدماتی، فقه و اصول را آموخت. وی از محضر استادانی چون:
- آیت‌الله میرزا ابوالقاسم اردوبادی (پدرش)
- سید میرزا علی شیرازی
- ملا فتح‌الله اصفهانی
- شیخ محمدحسین غروی اصفهانی
- شیخ محمدجواد بلاغی نجفی
- سید عبدالهادی شیرازی
اجتهاد و اجازه روایت
آیت‌الله اردوبادی از سوی بیش از ۶۰ تن از مراجع برجسته اجازه روایت دریافت کرد و اجتهاد وی مورد تأیید شخصیت‌هایی زیر بود:
- آیت‌الله سید میرزا علی شیرازی
- آیت‌الله میرزا حسین نائینی
- آیت‌الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی
- آیت‌الله سید حسن صدرالدین کاظمی
همچنین خود به صدها شاگرد اجازه روایت داد و نقش مؤثری در تربیت نسل جدید علما داشت.
شاگردان
از شاگردان مهم او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
این شاگردان، پس از سال‌ها تحقیق و فعالیت علمی، آثار ارزنده‌ای در حوزه‌های فقه، حدیث و تاریخ اسلامی منتشر کردند.
فعالیت‌های علمی و فرهنگی
شعر و ادب
اردوبادی شاعر توانایی بود و اشعارش عمدتاً به زبان عربی و در مدح و منقبت اهل بیت(ع) سروده شده است. دیوان او شامل حدود ۶۰۰۰ بیت است و از دوران جوانی آغاز به سرودن کرد.
مطبوعات و پژوهش
وی با مجلات کشورهای اسلامی همکاری داشت و در مقابله با تبلیغات مسیحی و استعمار نو، مقالات علمی و مذهبی منتشر می‌کرد. همچنین یار و مشاور علامه امینی در تدوین کتاب الغدیر بود و کتابخانه‌اش محلی برای پژوهشگران و علاقه‌مندان علم بود.
آثار
از آثار برجسته وی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تفسیر قرآن کریم (جزء اول)
- تفسیر سوره اخلاص
- امیرالمؤمنین و مولده بالکعبة
- حاشیه بر بهجة العقاید
- الحدیقة المبهجة
- الدرّة الغرویة فى التحفة العلویة
- دیوان شعر
- الرد على الوهابیة
- سبیک النظار و السبیل الجدد الى حلقات السند
- الکلمات التامات فى المظاهر العزائیة
- حیاة ابراهیم بن مالک الاشتر
- الروض الأغن
- مقتل الحسین(ع) (در دو جلد)
جایگاه علمی
بزرگان حوزه درباره وی چنین نوشته‌اند:
- آیت‌الله میرزا محمدعلی مدرس خیابانی: «وی عالمی عامل، فاضل کامل، ادیب یگانه و دانشمند فرزانه است.»
- آیت‌الله ملا علی واعظ خیابانی: «انشاء و مقطعات و قصاید او مطابق عصر و اسلوب مصری است و گمان نمی‌رود که قح عرب نباشد.»
رحلت
آیت‌الله میرزا محمدعلی اردوبادی در شب پانزدهم صفر ۱۳۸۰ هـ.ق در کربلا درگذشت. پیکر مطهر ایشان به نجف اشرف منتقل شد و در جوار مرقد مطهر حضرت علی(ع) به خاک سپرده شد.
