سید جلال الدین میری آشتیانی (۱۳۰۴–۱۳۸۴ ش)، مشهور به علامه آشتیانی، فیلسوف، حکیم، عرفان‌پژوه و استاد دانشگاه ایرانی بود. او از شاگردان برجسته علامه طباطبایی و امام خمینی در فلسفه و عرفان اسلامی به‌شمار می‌رفت و فعالیت گسترده‌ای در تحقیق، تدریس و تصحیح آثار فلسفی و عرفانی داشت.
آشتیانی بیش از چهار دهه در دانشگاه‌های ایران، به ویژه دانشگاه فردوسی مشهد، به آموزش فلسفه و عرفان اسلامی پرداخت و آثار متعددی در این حوزه منتشر کرد.
او به دلیل تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از استادان برجسته در فراگیری فلسفه و نگاه جامع به فلسفه و عرفان اسلامی، در میان پژوهشگران و شاگردان خود از احترام ویژه‌ای برخوردار بود.
زندگی
سید جلال الدین آشتیانی در سال ۱۳۰۴ خورشیدی در قصبه آشتیان به دنیا آمد. دوره ابتدایی را در دبستان خاقانی گذراند و در مکتبخانه قدیم با کتب کلاسیک فارسی و علوم دینی آشنا شد. در سال ۱۳۲۳ به تشویق و راهنمایی روحانیان آشتیانی به دارالعلم قم رفت و به تحصیل دروس فقه، اصول، فلسفه و عرفان پرداخت.
او از محضر اساتید نامداری چون آقا میرزا عبدالجواد جبل عاملی، حاج شیخ مهدی مازندرانی، آیت الله العظمی بروجردی، آقا سید محمد تقی خوانساری، علامه طباطبایی و آقا میرزا حسن بجنوردی خراسانی بهره برد. همچنین مدتی در نجف در محضر آقا سید عبدالهادی شیرازی به تحصیل فلسفه و فقه پرداخت.
در ادامه به قزوین و تهران سفر کرد و در محضر آقا سید ابوالحسن رفیعی قزوینی به مطالعه اسفار و دیگر متون حکمی پرداخت. او همواره بر اهمیت حضور در محضر استادان مبرز و تکیه بر تلاش و پشتکار خود شاگرد تأکید داشت و اعتقاد داشت طولانی شدن صرف زمان در تحصیل فلسفه بدون استفاده از استاد فایده چندانی ندارد.
آشتیانی به عنوان استادی فرزانه، فروتن و خستگی‌ناپذیر شناخته می‌شد. شاگردان و پژوهشگران، او را دارای روح لطیف، وسعت نظر، مهربانی و دقت علمی بی‌نظیر توصیف کرده‌اند. بسیاری او را فیلسوفی معاصر می‌دانند که فلسفه دیرین را با درک امروزین ارائه می‌کند.
دیدگاه در مورد فلسفه و عرفان
آشتیانی بر این باور بود که فهم فلسفه مستلزم استفاده از استادان مبرز و مطالعه دقیق متون است و بدون ارشاد استاد ورود به وادی فلسفه دشوار است. او ملاصدرا را مبدع فلسفه متعالیه می‌دانست و معتقد بود که برخی منتقدان مانند گوبینو، بدون تدقیق، به قضاوت دربارهٔ او پرداخته‌اند. همچنین نگاه امام خمینی به فیلسوفان بزرگی چون ابن سینا و ملاصدرا را بازتاب می‌داد و تصریح می‌کرد که صدرالمتألهین بسیاری از مبانی فلسفه را بنیان‌گذاری کرده است.
فعالیت‌های دانشگاهی
آشتیانی از سال ۱۳۳۸ تا ۱۳۷۵ ش در مراکز دانشگاهی مشهد، به ویژه دانشگاه فردوسی، به تدریس فلسفه و عرفان و مدیریت گروه فلسفه و حکمت اسلامی پرداخت. او در مؤسسات و انجمن‌های علمی متعدد عضویت داشت و جوایز و تقدیرنامه‌های علمی متعددی دریافت کرد. پس از بازنشستگی در سال ۱۳۷۵ ش، مجدداً در دانشگاه مشهد به تدریس اشتغال یافت و همایش بزرگداشتی برای او برگزار شد.
آثار
- شرح بر زادالمسافر ملاصدرا
- شرح حال و آراء فلسفی ملاصدرا
- شرح فصوص الحکم
- شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم
- هستی از نظر فلسفه و عرفان
آشتیانی آثار متعددی از متون فلسفی و عرفانی قدیم را تصحیح و با تعلیقات علمی منتشر کرده است، از جمله:
- اصول المعارف فیض کاشانی
- انوار جلیه ملاعبدالله زنوزی
- المشاعر صدرالمتألهین
- رسائل فلسفی و متون ملاصدرا و دیگر حکما
- مجموعه آثار تاریخی و گردآوری
آشتیانی همچنین مجموعه «منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران» را گردآوری و تصحیح کرده و به تاریخ فلسفه اسلامی پرداخته است.
وفات
در اواخر عمر، وضعیت جسمانی استاد رو به وخامت گذاشت و پس از مدت طولانی بیماری در سال ۱۳۸۴ش در مشهد درگذشت. مراسم بزرگداشتی با حضور شخصیت‌های علمی و فلسفی حوزه و دانشگاه برگزار شد و پیام‌های تسلیت از سوی مقام معظم رهبری و رئیس‌جمهور وقت صادر شد.
