عبدالواحد بن محمد آمدی

ابوالفتح ناصح‌الدین عبدالواحد بن محمد آمدی (قرن ششم هجری)، محدث و قاضی شهر آمِد و از رجال شیعه امامی بود. او با تألیف اثر مشهور «غررالحکم و دررالکلم»، مجموعه‌ای از کلمات قصار امام علی(ع)، به یکی از منابع ارزشمند حدیثی و اخلاقی شیعه تبدیل شد. زندگی و شخصیت آمدی عمدتاً از طریق آثار و شاگردانش شناخته می‌شود و در دیار بکر فعالیت علمی و قضایی داشته است.

زندگی

تاریخ دقیق تولد آمدی مشخص نیست، اما براساس شواهد، دوران زندگی او از اواسط قرن پنجم تا نیمه قرن ششم هجری بوده و سال وفات او به احتمال قوی ۵۵۰ق است. او در زمره محدثان و فقهای نیمه اول قرن ششم قرار می‌گیرد و شاگردانی چون ابن شهر آشوب داشته است.

آمدی از شاگردان شیعه امامی شمرده می‌شود. کتاب غررالحکم او از منابع شیعه است و بسیاری از دانشمندان همچون علامه مجلسی، افندی اصفهانی و نوری، تشیع او را تأیید کرده‌اند. برخی از دلایل تشیع او عبارت‌اند از روایت گرفتن ابن شهر آشوب از او و محتوای کتاب غررالحکم که بر اساس منابع امامیه تنظیم شده است.

آثار

غررالحکم و دررالکلم

غررالحکم و دررالکلم مهم‌ترین اثر آمدی است که کلمات قصار امام علی (علیه‌السلام) را جمع‌آوری کرده و بر اساس حروف الفبا تنظیم شده است. این کتاب توسط جمال‌الدین محمد خوانساری به فارسی ترجمه و شرح شد و بعدها ترجمه‌ها و گزیده‌های متعددی از آن منتشر گردید، از جمله ترجمه حاجی محمدعلی انصاری قمی و سید ابوالقاسم مرعشی.

نسخه‌ها و شرح‌ها

کتاب غررالحکم و دررالکلم دارای نسخه‌های متعدد خطی و چاپی است و توسط شارحان متعددی از جمله جمال‌الدین محمد خوانساری شرح و تصحیح شده است. این شرح شامل ۷ جلد و بیش از ۱۱۰۵۰ حدیث است و جلد هفتم آن به فهرست موضوعی اختصاص دارد.

جایگاه

آمدی در دیباچه غررالحکم هدف خود از تألیف کتاب را جمع‌آوری کلمات کوتاه و ارزشمند امام علی (علیه‌السلام) و ارائه آن برای استفاده علمای زمان ذکر کرده است. شعر جلال‌الدین همایی «سنا» دربارهٔ غررالحکم، ارزش علمی و اخلاقی این اثر را ستوده و آن را گنجینه‌ای از حکمت دانسته است.

جواهرالکلام فی الحکم والاحکام

همچنین کتاب دیگری به نام جواهرالکلام فی الحکم والاحکام به او منسوب است که بخش‌هایی از مقدمه آن توسط حاجی خلیفه نقل شده است.^[۱]

پانویس